Academy kalender

« November - 2017 »
M D W D V Z Z
 
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
24
25
26
27
28
29
30
 

Angst als managementstijl en -methode

03 juni 2014 | Geschreven door: John Greijmans

Sinds 2008 is er iets veranderd in Nederland. Vóór de crisis kon je als werknemer bij elke opdracht denken: als het me niet bevalt, ga ik. Hoe lastiger het was om aan personeel te komen, des te aardiger moest de baas zijn. Organisatiemethodes en managementstijlen als dienend leiderschap en zelfsturende teams richtten zich op het terugdringen van de rol van de baas en het vergroten van de autonomie van werknemers. Nu trekken de bazen de teugels weer aan. Ze voeren reorganisaties door en herstellen hiërarchie. Hoe gaat dat in zijn werk en welke consequenties heeft dat?

Angst als Managementstijl

Machthebbers worden door hun omgeving vaak op een voetstuk geplaatst. Zij nemen de positieve feedback van hun medewerkers voor waar aan, en voelen zich een soort halfgod. 

  • Steve Jobs (Apple) nam geen genoegen met het corrigeren van zijn managers; hij was er op uit hun positie te ondergraven en hun zelfrespect af te breken.
  • Sir Alex Ferguson manager (Manchester United) bracht zijn gezicht tot vlak bij het gezicht van een speler en schreeuwde, met rood aangelopen gezicht en op volle kracht, wat er volgens hem aan schortte.

Interessant is dat zulk gedrag werd getolereerd. Niemand refereerde aan de vernedering. Niemand zei dat het een middel was om toekijkende collega’s te intimideren. En niemand wees op de nadelen van de daaruit voortvloeiende kadaverdiscipline.

Het aanjagen en exploiteren van angst werd een geaccepteerde managementstijl. De aanpak wordt zelden door de slachtoffers ter discussie gesteld, want er heerst een taboe op het toegeven van angst. De onredelijke uitbarstingen worden zelfs vergoelijkt, want het is te pijnlijk om de werkelijkheid onder ogen te zien.

Angst als Managementmethode

Grote organisaties institutionaliseren angst als managementmethode. Zij voeren structuren, procedures en instrumenten in die gebruik maken van menselijke angsten. Of dat bewust of onbewust gebeurt, is niet van belang. Het verschijnsel is er, en de consequenties zijn er. 

(1) Medewerkers afrekenen op het realiseren van een beperkt aantal kwantitatieve doelen. Johnson & Johnson huldigde het three- strikes-out-standpunt. Inmiddels two strikes. Als een werknemer voor de tweede keer zijn taak niet realiseert, wordt hij ontslagen. Daarbij doen omstandigheden niet ter zake. Dit maakt ontslag willekeurig en wakkert gevoelens van machteloosheid aan. 

(2) Door onderlinge concurrentie prestaties van medewerkers opvoeren. Zo heeft Shell een interne arbeidsmarkt. Alle vacatures staan op intranet en iedereen kan solliciteren. In het oude systeem werd nog gekeken naar unieke combinaties van ervaring, talent en ambitie van individuele medewerkers. Nu moet worden teruggevallen op standaard kwalificaties voor gestandaardiseerde functies. Velen voldoen hieraan. Daarom kan en mag de leidinggevende persoonlijke voorkeuren laten meewegen. Daarmee regeert willekeur en de angst voor uitsluiting. 

(3) Kostenverlagingen om korte-termijn-prestaties te verbeteren. Saneren zet wel alle verhoudingen permanent onder druk; verlagen van kosten staat immers voor minder medewerkers. Gelukkig zijn er instrumenten om een goede selectie te maken. 360-graden beoordelingen, door boven-, neven- en ondergeschikten, leveren altijd iets op. En ook de value analyse, waarbij slachtoffers hun persoonlijke bijdrage aan de onderneming op papier zetten is berucht. Dat werknemers niet verantwoordelijk zijn voor hun functieomschrijving, en dat onderlinge afhankelijkheden binnen de onderneming groot zijn, wordt niet in de analyse meegenomen. 

Consequenties voor de Organisatie

De gevolgen van het genereren en exploiteren van angst voor het welbevinden, intrinsieke motivatie, inzet, creativiteit, samenwerking en ondernemingszin worden stelselmatig onderschat. De niet- gecreëerde economische waarde wordt immers nergens geregistreerd.

Angst is een aanjager van bedrijfspolitiek. Leidinggevenden hevelen risico’s en kosten over naar andere afdelingen, in plaats van de eigen prestaties te verhogen. Angst dat hun positie wordt ondergraven, dwingt hen tot het opwerpen van verdedigingslinies en preventieve aanvallen.

Ook scherpt angst de hiërarchische verhoudingen verder aan. Het wordt bezworen door een vlucht naar de schijnzekerheid van frequente en gedetailleerde controle; naar meer geraffineerde angstaanjagende instrumenten en procedures.

Consequenties voor de Werknemer

Het ziekteverzuim is de afgelopen jaren gedaald. Tegelijkertijd nemen psychische klachten fors toe. Uit angst hun baan te verliezen, gaan mensen toch weer aan het werk, maar neemt het aantal burn-out-gerelateerde klachten toe. 

Nederland is een land met weinig tolerantie voor machtsverschillen. Werknemers zullen daarom willen ontsnappen uit de volgzaamheid die van hen wordt verwacht. Geen wonder dat het ondernemerschap zo populair is. Zzp zou eigenlijk wzb (werken zonder baas) moeten heten, of wellicht nog beter wza…...

John Greijmans

Tags: