Blogs van John

John Greijmans is interimmanager en consultant. 

Ik weet het (nog) niet!

Een paar weken geleden kwam ik in een discussie terecht waarin een van mijn gesprekspartners op een vrij botte manier een stelling poneerde. Die stelling kon ik eenvoudig pareren omdat zij bepaalde informatie niet had, en ook niet had kunnen hebben. En dat had zij kunnen en moeten weten. Ik confronteerde haar daarom met het feit dat, hoewel ze wist dat ze onvoldoende informatie had toch een vrij sterke opinie had verwoord. Waarom deed ze dat? Een echt antwoord kon zij niet geven, maar ze stelde wel een wedervraag: hoe moest zij dan met een informatieachterstand omgaan?  

Informatieachterstand als existentieel probleem

Het is onmogelijk voor een mens om alles over alles te weten. De Duitse filosoof Martin Heidegger omschreef dit probleem als Geworfenheit. Bij onze geboorte worden we als het ware in de wereld geworpen, we weten niets en moeten er het beste van zien te maken. In dat kader zei zijn Franse collega Jean-Paul Sartre, “l’homme n’est pas, il se fait”. Als mens zullen we altijd onvoldoende weten en kunnen wij er slechts naar streven steeds meer kennis te verwerven. Tot het moment dat we er niet meer zijn. Pas na onze dood kunnen anderen bepalen wat we wisten en wie we waren; wij zelf zijn er dan uiteraard niet meer bij.

Mark Rutte heeft het aan het begin van de corona-crisis goed verwoord: we moeten honderd procent beslissingen nemen op basis van vijftig procent van de benodigde informatie. Vrijwel alle beslissingen die we in ons leven nemen, nemen we op basis van onzekerheid omdat we weten dat we onvoldoende informatie hebben. Dat is dus het existentieel probleem van informatieachterstand, maar hoe gaan we daar op een pragmatische manier mee om?

Bij onze geboorte worden we in de wereld geworpen, we weten niets en moeten er het beste van zien te maken.

Een pragmatische oplossing

Ik hanteer een eenvoudige methode om met onzekerheid om te gaan, een methode die ik het best kan omschrijven als “alle ballen in de lucht houden”. In het kort komt deze op het volgende neer. Als je een beslissing moet nemen, verzamel dan zoveel mogelijk informatie. Blijft dat doen tot, en niet eerder dan, het moment dat je die beslissing móét nemen. Ook op dat moment zal je informatie waarschijnlijk nog steeds onvolledig zijn, maar je hebt geen keuze: je moet een beslissing nemen. En ja, achteraf kan blijken dat je de verkeerde beslissing hebt genomen, maar daar kun je van leren. En wellicht zal je volgende beslissing dan iets beter zijn, maar helaas nooit perfect.

 

En wat betekent dat voor mijn gesprekspartner? Ze had bijvoorbeeld kunnen vragen waarop mijn standpunt was gebaseerd waardoor ze haar informatieachterstand (deels) had kunnen inlopen. Op basis daarvan had ze kunnen besluiten al dan niet te reageren. Een keuze maken of een beslissing nemen is namelijk niet altijd verplicht. En zolang je niet alles zeker weet moet je daarom alle ballen in de lucht houden. De OostenrijksefilosoofLudwig Wittgenstein zei het al, "Wovon man nicht sprechen kann, darüber muss man schweigen". In andere woorden, als je iets niet zeker weet, is het in de meeste gevallen beter om niets te zeggen. Maar vragen kan uiteraard altijd.

 

John Greijmans

Rotterdam, Juli 2020