Blogs van John

John Greijmans is interimmanager en consultant. 

Mismanagement, en de Boekhouder krijgt de Schuld!

Bij het opruimen van mijn archief kwam ik afgelopen week een artikel uit het NRC Handelsblad van enkele jaren geleden tegen. De titel van het artikel luidde ‘Knoet van boekhouder komt hard aan’. De aanleiding van het artikel was het doorvoeren van nieuwe boekhoudregels voor de administratie van pensioenen. Als gevolg daarvan zouden de AEX-fondsen een verlies van € 18 miljard gaan lijden. Philips zou “mede door tegenwind bij de pensioenen” meer dan tweeduizend extra banen schrappen. En dat alarmerende bericht is geen geïsoleerd geval, maar dat maakt het nog niet waar. 

Besparen op kosten is altijd een goede zaak. Als je verlies maakt omdat je klanten minder afnemen, moet je je kostenniveau daarop aanpassen. Maar ook als je in een winstgevende positie zit, moet je op de kosten letten. Het geld dat je daarmee bespaart kun je namelijk gebruiken om je activiteiten uit te breiden. Kosten besparen omdat de boekhoudrichtlijnen veranderen is echter onzin.

Bedrijven hebben werknemers een pensioen beloofd. Zij hebben dus een schuld op zich genomen die in de toekomst via pensioenuitkeringen wordt afbetaald. Nu is € 1,- over 20 jaar niet evenveel waard als € 1,- nu. Anders gezegd, als ik nu € 1,- op de bank zet, krijg ik met een rente van 4% over 20 jaar € 2,19. Om over 20 jaar een schuld van € 2,19 te betalen hoef ik dus nu maar € 1,- opzij te zetten. Echter 4% rente is, zeker in deze tijd, aan de hoge kant. De nieuwe boekhoudregel zegt dat je een realistische rente moet gebruiken en die was destijds zo’n 2%. Om over 20 jaar € 2,19 te hebben, moet je daarom op dat moment € 1,10 opzij zetten. Dat is dus inderdaad een kostenstijging van 10%. Maar dit is zuiver boekhoudkundig en de werkelijke betaling verandert niet. Die is en blijft € 2,19.

In tegenstelling tot de indruk die wordt gewekt door de veelvuldige discussies over te hoge of te lage winsten, gaat het in ondernemingsland niet om winst maken, maar uiteindelijk om het genereren van contant geld. Winst kun je lekker vinden, maar alleen van geld kun je eten! De centrale vraag bij kostenbesparingen is daarom: helpen deze besparingen om meer geld te genereren. Is het antwoord nee, dan moet je geen kosten besparen! Het levert immers geen geld op.

Heeft Philips er dan wijs aan gedaan om door te gaan met het schrappen van de tweeduizend banen. Jazeker, want er was klaarblijkelijk een mogelijkheid om efficiënter te werken. Maar geef hiervan niet de boekhouder de schuld, maar jezelf. Onafhankelijk van de boekhoudregel had je die besparingen als goed manager (al eerder?) moeten doorvoeren.

Zijn boekhoudregels dus onzinnig? Ik heb hier geen ruimte die vraag diepgaand te beantwoorden, maar de aanpassing van de waardering van toekomstige pensioenuitgaven past in een trend om bezittingen en schulden te waarderen op basis van de marktwaarde, en niet op soms arbitraire vuistregels. Dit kan lijden tot boekhoudkundige verliezen maar, als de rente omhoog gaat ook tot winsten. Deze fluctuaties zijn vervelend, maar hebben geen impact op de onderliggende geldstromen, en daar gaat het de aandeelhouder om. Het is dus zaak te investeren in investor relations en de financiële markten uit te leggen wat er echt aan de hand is. En ja, je zult ook met de billen bloot moeten en vertellen waarom je die “noodzakelijke” kostenbesparing niet eerder hebt doorgevoerd.

John Greijmans

Rotterdam, februari 2020